Lezing 26 augustus 2016

Titel

Lezing door Ben Verleg ter gelegenheid van de presentatie van de eerste druk van de Algemene Inleiding in Zingevende Besliskunde op 26 augustus 2016.

Beste vrienden en toehoorders,

Ik ga u vanmiddag 3 dingen vertellen:

  1. De boodschap van vandaag: besluitvorming is dynamisch
  2. Iets over het waarom van dit boekje: ik heb een proefschrift geschreven in 2012 en dat moet een vervolg krijgen
  3. Wat is Zingevende Besliskunde nu eigenlijk: rationele beslissingen maar dan anders.
  1. Eerst de boodschap.

Ik begin met het voorlezen van een brief.

IMG_1660

Dat leidde tot de ‘10 lessen’ en ook tot een mooi boekje, waarin ik enkele van mijn punten direct herkende, (maar ook enkele zinnen die er naar mijn mening niet in pasten).

Ik zei toen tegen hem dat het veel repareerde, maar nog niet alles.

Hij zei: “Vertel mij wat”.

Nou graag, kijk dat zit zo.

Een tijdje gaat het goed na de interventies, het rapport Veerman en alle aandacht voor de NZ-lijn. Maar in 2016 blijkt het toch weer tegen te vallen. De Raad houdt weer een hoorzitting. En wat zien we daar? Precies dezelfde fouten…!

Het zijn ook allemaal andere spelers die het verleden niet goed kennen. Ze zijn vergeten die lessen over te dragen! Zo is het project opnieuw versnipperd en zijn de verantwoordelijkheden weer onduidelijk geworden, om maar een voorbeeld te noemen. Maar ook op andere essentiële punten is het opnieuw verkeerd gegaan.

De boodschap van vandaag is dat we niet alleen goed moeten opletten bij het nemen van een besluit, maar dat we dat moeten blijven doen.

Besluitvorming is dynamisch.

We moeten als het ware steeds herbevestigen wat we bedoelen, hoe vanzelfsprekend iets ook lijkt te zijn, en telkens als er iets wijzigt moeten we daar even bij stilstaan. Anders doen we het automatisch verkeerd.

  1. Waarom dit boekje?

Deze inleiding is een pleidooi voor meer onderzoek naar hoe dit zit en wat we ermee kunnen. En dat is meer dan Amsterdam nu doet. Zoals wederom is gebleken.

Ik sprak onlangs de ex-collega (ik zal zijn naam hier niet noemen) die verantwoordelijk is voor de ‘implementatie’ van de 10 lessen. En hij zegt:

“Aan jouw proefschrift hebben we niets gehad”

Tsja. Zo werkt ons brein kennelijk. Zijn wij ons brein?, zoals sommige wetenschappers ons suggereren? Ik denk van niet. (Achteraf bleek trouwens dat hij het proefschrift helemaal niet gelezen had.)

Hoe dan ook: er is een toegankelijkere manier nodig om te bereiken dat we het beter gaan doen.

Ik doe met dit samenvattend boekje dus een poging om de lessen nieuw leven in te blazen. Het is een startboekje om verder mee aan het werk te gaan. Er is veel meer onderzoek nodig op dit terrein. Dat is wat we met het Instituut voor Zingevende Besliskunde o.a. willen promoten. En het moet ook praktisch zijn. We zijn hier niet voor niets op een hogeschool dus het moet ook toepasbaar gemaakt worden.

  1. En dan de inhoud

Ik koppel zingeving aan besliskunde. Besliskundigen doen dat zelf niet.

Besliskunde laten we in de moderne tijd beginnen in de jaren ’40. Bij de oorlogsvoering werden wetenschappers betrokken om de operaties, zoals D-day voor te bereiden. We noemen dat operations research. In verschillende richtingen is de besliskunde daarna toegepast en verder ontwikkeld. Van de economische theorieën tot Google. En van managementmethodieken tot AlphaGo. Robotisering, nanotechnologie neemt steeds meer van onze beslissingen over.

De besliskunde dringt dus steeds verder door en het lijkt soms of alles digitaal te maken is. Het aantal medailles is vooraf logaritmisch bepaald (daar komen we straks nog op terug). Maar de werkelijkheid is natuurlijk meer dan dat. We hebben ergens een blind spot en in die blind spot stappen we met Zingevende Besliskunde.

Sommigen hebben aandacht voor andere elementen zoals de Logica van het gevoel, fysieke signalen en intuïtie. Het is mooi dat we onze intuïtie een rol geven, maar daar moet je vreselijk mee opletten. Onze intuïtie zet ons nogal eens op het verkeerde been. We hebben allemaal onze eigen routines (emotioneel, fysiek, mentaal) opgebouwd in ons leven. Maar die routines werken in andere omstandigheden lang niet altijd goed. Dat is aangetoond.

O.a. door Karl Weick met het voorbeeld van de brandweermannen die alleen konden overleven als ze brand zouden stichten. Kent u het verhaal? Het ging om zeer ervaren wildfire-fighters die na gedropt te zijn om een brand te stoppen bedreigd werden en waarvan de meesten omkwamen omdat ze hun leider niet begrepen. Hij probeerde duidelijk te maken dat ze een ruimte vrij moesten maken door een stuk land gecontroleerd in brand te steken zodat de firestorm hun niet zou raken. Dat druiste zo in tegen wat ze aangeleerd hebben, hun routine, brandweermannen moeten blussen, dat ze dat niet deden en dus verloren ze hun leven daar in de bush.

Zingevende Besliskunde is de kunst van het vragen stellen.

De manier om zingevende besliskunde toe te passen is het stellen van vragen om daarmee onduidelijkheden weg te nemen. Die vragen zijn gegeven, al veel eerder in kaart gebracht door McCaskey en overgenomen door Weick en ook door mij. U vindt ze in het boekje. We gaan met enkele daarvan aan de slag in de vorm van een game. Een korte oefening om te proeven. Hans Steensma met wie ik samenwerk o.a. voor VNG Academie leidt dat in.

Ik rond af met een samenvatting in stellingen:

  1. Besluitvorming is niet iets eenmaligs, maar is dynamisch.
  2. Het toepassen van inzichten is allesbehalve logisch.
  3. En om verder te komen zijn vragen belangrijker dan antwoorden.

Ik wil nu graag het eerste boekje overhandigen aan Frank Jan en dan gaan we daarna met militaire precisie aan de slag onder aanvoering van Hans.

Dank u wel.

Noot

Uit de brief van de burgemeester blijkt dat hij van mening is dat de ‘implementatie’ van de lessen een ambtelijke aangelegenheid is. Een denkfout. Het is een bestuurlijke zaak die niet gedelegeerd kan worden.

 

Geef een reactie